Ngày 11 tháng 9 năm 1949, tờ báo “Bưu điện chiều thứ Bảy” đăng một bài của Echsov, nhà báo nổi tiếng khiến toàn thế giới phải chú ý. Bài báo có nhan đề “Nếu chiến tranh nổ ra …”, trong đó Echsov đã tiết lộ rằng Lầu Năm Góc đã có một kế hoạch tác chiến với Liên Xô (cũ) với 45 sư đoàn của các nước thuộc “Tổ chức Công ước Bắc Đại Tây dương” (North Atlantic Treaty Organization, viết tắt là NATO), giữ chốt ở phòng tuyến sộng Rhin, chặn đường tiến quân của Liên Xô. Tiếp đó từ 300 -> 500 máy bay của không quân Mỹ sẽ cất cánh từ các căn cứ ở nước Anh, Bắc Phi và Trung Đông thả bom nguyên tử vào Liên Xô.

Cơ quan tình báo Liên Xô đã cấp tốc dịch bài báo đó sang tiếng Nga chuyển ngay đến Stalin.
Lãnh tụ Stalin nhận định rằng Echsov nói đúng sự thật, vì từ sau Đại chiến thế giới lần thứ II, Liên minh chống Phát xít giữa Liên Xô, Anh, Pháp và Mỹ đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử của mình rồi. Mỹ và Tây Âu đang ở trong tình trạng chiến tranh lạnh với Liên Xô. Nay khối NATO đã hình thành, Stalin thực sự lo lắng an nguy của Liên Xô là có cơ sở.

Vậy – NATO là một tổ chức như thế nào? Tại sao sự xuất hiện của nó lại khiến Liên Xô lo lắng?
Nhìn lại từ sau khi kết thúc Đại chiến thế giới thứ II, kể từ mủa Đông năm 1946, nhân dân các nước Tây Âu đang phải oằn lưng hàn gắn lại các vết thương chiến tranh, lại phải hứng chịu một thiên tai chưa từng có trong lịch sử một thế kỷ qua: bão tuyết + lụt lội. Hậu quả nguyên nhiên vật liệu, vật dụng và thực phẩm hang ngày thiếu thốn nghiêm trọng, hang loạt nhà máy đóng cửa, thất nghiệp, đói rét buộc các công nhân và người dân xuống đường bãi công biểu tình.

Tình hình trên đã khuấy động tình hình chính trị các nước tư bản Tây Âu (trong khi đó Đông Âu được sự giúp đỡ của Liên Xô lần lượt xây dựng nên các nước Xã hội chủ nghĩa, làn song chủ nghĩa cộng sản có vẻ như đang lan tỏa ra toàn Châu Âu. Điều này khiến cho Tây Âu và thậm chí cả nước Mỹ hết sức lo ngại. Trước tình hình đó, Mỹ đưa ra kế hoạch Marshall (George Marshall) viện trợ phục hồi nền kinh tế châu Âu.

Ngày 17 tháng 3 năm 1948, ngoại trưởng năm nước Anh, Pháp, Hà Lan, Bỉ và Luxembourg họp tại Brussels, thủ đô của Bỉ, ký một hiệp ước Liên Minh quân sự..
Mỹ muốn nhúng tay trực tiếp vào châu Âu, nên tháng 7 năm 1948 đã triệu tập một cuộc họp mật tại Washington giữa Mỹ, Canada và các nước Brussels, các cuộc mặc cả, tranh luận sôi nổi, cuối cùng đã quyết định thành lập “Tổ chức Công ước Bắc Đại Tây dương” (NATO). Tháng 4 năm 1949, 12 nước gồm Mỹ, Anh, Pháp, Hà Lan, Bỉ, Luxembourg, Bồ đào Nha, Ý, Đan Mạch, Iceland và Canada ký điều ước đồng minh, có hiệu lực từ tháng 8 năm 1949. Đến tháng 2 năm 1952, Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp gia nhập NATO, đến tháng 5 năm 1955 kết nạp them Cộng hòa Liên bang Đức, rồi đến Tây Ban Nha (5/ 1982). Như vậy số thành viên của NATO đã lên đến 16 nước, tổng bộ đặt tại Brussels.

Công ước Bắc Đại Tây dương quy định “ Các nước tham gia công ước phải “phòng ngự tập thể”, bất kỳ nước nào bị tấn công vũ trang, các nước khác phải có hành động cần thiết, kể cả dùng vũ lực .,.”. Bộ máy tổ chức NATO dần hoàn thiện, xây dựng ủy ban thường trực, có chủ tịch điều hành và ủy ban quân sự, biên chế trên lý thuyết một bộ đội vũ trang mạnh dưới sự chỉ huy của NATO. Theo đề nghị của Tổng Thống Mỹ Truman, tướng Eisenhower được cử làm tư lệnh tối cao của Liên minh: Mỹ cử 4 sư đoàn đến châu Âu, kế đó Pháp cử 3 sư đoàn, và các nước khác cũng tham gia tương tự.

Đến tháng12 năm 1951, Quân đội NATO đã lên đến 35 sư đòan với hơn 3000 máy bay, 700 chiến hạm. Đến 1952 lại tăng thành 50 sư đoàn và 4000 máy bay hiện đại. Về sau, hàng năm quân đội NATO tại châu Âu đều diễn tập quân sự để thể hiện thực lực chiến đấu của họ, tăng cường nhiệm vụ phòng vệ giữa các nước thành viên và trao đổi sự hợp tác với nhau. NATO đã vượt ra khỏi phạm vi quân sự, mà trở thành sự hợp tác chính trị toàn diện.

Liên Xô đã nhiều lần thể hiện sự phản đối trên trường ngoại giao. Đến tháng 5/1955, các nước Liên Xô, Tiệp, Bungarie, Cộng hòa dân chủ Đức, Balan, Rumanie và Albanie họp tại Vacsava (thủ đô Ba lan), ký hiệp ước hữu nghị hợp tác hỗ trợ, gọi là “hiệp ước Vacsava”, hình thành tổ chức quân sự đối lập với NATO.

Có thể nói Liên minh Quân sự vượt Đại Tây dương giữa Mỹ và châu Âu là sự kiện có ảnh hưởng to lớn đến cục diện thế giới vào nữa sau thế kỷ XX.

LÊ KHẮC HOÀNG MINH (tổng hợp)